مقالات

فواید حجامت برای بدن چیست؟

فواید حجامت

برای پی بردن به فواید حجامت ابتدا معنی لغوی آن را بررسی می کنیم. حجامت در اصل به معنای ایجاد حجم است. شخص حجامت کننده به وسیله مکش و ایجاد خلاء در یک ظرف مخصوص در سطح پوست بدن ایجاد حجم می کند. این ایجاد حجم کردن را بادکش می گویند.

حجامت یک روش درمانی است که به صورت ایجاد مکش در نواحی خاصی از بدن و خون گیری از آن مکان‌ها ایجاد می‌شود.  حجامت به عنوان یك سنت الهی درروایات وسیره پیامبران وائمه اطهار(ع) مطرح گردیده وجزءاحكام امضائی اسلام است ودرطب سنتی به عنوان ركن درمان به حساب می آید.

تاریخچه حجامت

تاریخچه حجامت در جهان سابقه‏ اى دیرینه دارد. از دیدگاه روایات و منابع اسلامى نیز نشان مى‏دهد که جامعه عرب قبل از اسلام با حجامت آشنا بوده است و دین اسلام این روش درمان را که به تعبیر رسول اکرم (ص) از سنتهاى انبیاء است تأیید و امضاء کرده است. با توجه به تاریخچه حجامت، پیروان ادیان الهى از آن استفاده نموده و دانشمندان علم طب ، به تبعیت از پیامبران آن را در زمره روشهاى درمانى در آورده و به شیوه‏ هاى گوناگون حجامت را تجویز مى‏ کرده‏ اند.

تأکید فراوان پیامبر اسلام به انجام این سنت به ویژه واقعه شب معراج موجب شده که جامعه اسلامى این روش درمان را مورد توجه خاص قرار دهد و در سراسر جامعه مرسوم گردد. ائمه علیهم السلام نیز سعى نمودند تا مردم را با ویژگیهاى درمانى آن آشنا سازند و قانونمندیهاى آن را براى مردم مطرح نمایند.

شیخ الرئیس ابوعلى سینا در کتاب قانون در طب که هزار سال قبل نوشته شده حجامت را بعنوان یک رکن درمان به حساب آورده و ضمن اینکه بر اساس طبایع چهارگانه غلبه خون را یکى از علل اساسى بیماریها مى ‏شمرد حجامت را براى آن تجویز مى‏کند. وى فایده حجامت را براى صفرا و سودا نیز برشمرده است و تقریباً براى درمان تمامى بیماریها فایده حجامت و بادکش و رگ زدن محرز شده است.

فواید حجامت در روایات اسلامی

حضرت صادق (علیه السلام) فرمود: فشار خون سه علامت دارد: جوش و دمل، خارش، مورمور کردن بدن – و در خبر دیگر چرت زدن. و چون یکی از اهل خانه مریض می شد، امام (علیه السلام) می فرمود: به چهره اش نگاه کنید، اگر زرد بود، می فرمود: از صفرا است، و دستور نوشیدن شربتی مخصوص می داد، و اگر سرخ بود می فرمود: فشار دارد و از بسیاری خون است، و دستور حجامت می داد. پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: حجامت کنید که خون گاه به جنبش و جوشش می آید و آدمی را می کشد.

فواید حجامت در روایات اسلامی

حضرت رضا (علیه السلام) هرگاه خونش زیاد می شد و به جنبش می آمد (گر چه ) در دل شب بود، حجامت می فرمود.

و حضرت موسی بن جعفر (علیه السلام) فرمود: پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در سر و بین دو کتف و در پشت گردن حجامت می کرد و اولی را نافعه (نافع و سودمند) و دومی را مغیثه (فریادرس در بیماری ) و سومی را منقذه (نجات دهند) نام نهاد. و در حدیث دیگر حجامت سر را منقذه و حجامت در پشت گردن را مغیثه و حجامت در شانه را نافعه خواند. بیش از 600 روایت در مورد حجامت جمع آوری شده است.

روش انجام حجامت

پس ازمعاینه و اخذ شرح حال از بیمارموضعی كه برای حجامت تعیین شده است ضدعفونی گشته سپس بالیوان حجامت كه بصورت یكبارمصرف ساخته شده به مدت چند دقیقه بادكش می شود بعد ازایجاد انبساط چند خراش سطحی ایجاد می گردد آنگاه به تناسب وضعیت جسمی بالینی وعروقی بیماردرسه الی پنج مرحله ازوی خون گرفته می شود.این عملیات مجموعا درمدت حدود 20 دقیقه انجام می شود كه خون گرفته شده حداكثر به  50 تا 70 سی سی بالغ می گردد. درحجامت خشك مرحله خونگیری انجام نمی شود.

انواع حجامت

در طب سنتی ایران حجامت به طور کلی به دو دسته حجامت خشک ( بادکشی Dry cupping)  و حجامت تر (خونگیری Wet cupping) تقسیم می شود:

1- حجامت خشک

نوعی حجامت است که در آن خونی از بدن خارج نمی شود، بلکه تنها عمل مکش ( Suction) روی پوست انجام می شود. اینگونه از حجامت موجب انبساط عروق و رفع انسداد آنها و تحریک دیواره مویرگها می شود و در افزایش توان سیستم ایمنی بدن نقش مهمی دارد.

حجامت خشک

2- حجامت تر

این نوع از حجامت با خارج نمودن مقداری از خون بیمار همراه می باشد.

قسمت هایی از بدن که حجامت می شوند

1- حجامت عام

بین دو کتف، حدود مهره های سوم و چهارم سینه ای T3 و T4 انجام می شود و در احادیث و روایات با عنوان (حجامت نافع) نام برده شده است.

حجامت عام

2- حجامت سر

محل این حجامت یک وجب شخص حجامت شونده از نوک بینی تا فرق سر می باشد. این گونه از حجامت با تکنیک خاصی انجام می شود و در روایات با توجه به فواید این نوع حجامت به عنوان (حجامت نجات بخش) نامیده شده است.

3- حجامت کمر

این حجامت در گودی کمر ، حدود مهره S1 انجام می شود و از آن در روایات با توجه به فوایدی که دارد با نام (حجامت رهاننده) یاد شده است.

4- حجامت ساق ها

حجامت ساقین هم از حجامت های اندام تحتانی است که در ناحیه پشت هر دو ساق پا؛ به فاصله یک وجب دست هر کس براى پاى خودش از قوزک پا به سوى برجستگى پشت ساق پا و به عبارتی  ۴ انگشت باز (وجب کوچک) از  زیر زانو و روی عضلات پشت ساق انجام می گیرد.

5- حجامت نقره

در گودی گردن انجام می شود و فواید این حجامت مختص اطفال می باشد. انجام این گونه از حجامت برای بزرگسالان به علت احتمال ایجاد فراموشی نهی شده است. نُقره، گودى وسط گردن در ناحیه پشت است که در برخى از کتب، مغاک نیز نامیده شده است. محلّ دقیق حجامت نقره ، در گودی محل اتّصال جمجمه به ستون فقرات گردنی، در مقابل مهره های سوّم و چهارم گردنی است.

6- حجامت چانه

حجامت زیر چانه یا تحت الذقن یا زیر زنخدان، دقیقا در زیر چانه انجام می گیرد، به صورتی که لبه جلویی لیوان روی لبه پشتی استخوان فک زیرین قرار می گیرد.

7- حجامت پشت گوش

حجامت پشت گوش روی برجستگی استخوان پشت گوش ها معروف به استخوان ماستوئید در هر دو طرف سر انجام میشود و به همین خاطر به حجامت ماستوئید نیز معروف است.

8- حجامت موضعی

این نوع حجامت در نقاطی از بدن که دچار مشکل شده است، قابل اجرا میباشد و بر اساس تشخیص پزشک و نوعی بیماری، حجامت در موضع و عضو خاصی انجام می شود. فایده حجامت موضعی از جمله برای کفلها، اطراف مقعد، روی رانها، کلیه، ریه‌ها و کبد است.

بیماری هایی که با حجامت درمان می شوند

طیف اثر حجامت عام بسیار گسترده است و در صورت کاربرد صحیح در رفع مشکلات زیر فایده خواهد داشت:

فواید حجامت عام

  • تصفیه عمومی خون و تنظیم ترکیبات بیوشیمیایی آن
  • تنظیم ترشحات غدد داخلی و هورمون ها
  • تنظیم آنزیم ها و درمان اختلالات کبدی
  • درمان خفقان
  • امتلاء (پری)
  • فشار خون
  • دیابت
  • چربی خون
  • بالا بودن اسید اوریک و نقرس
  • غلظت خون
  • هموپتیزی(سرفه خونی)
  • طپش قلب
  • دوران سر که ناشی از سنگینی معده باشد
  • درد های مزمن مثل درد کلیه، مثانه و رحم
  • باز کردن قاعدگی
  • درمان آکنه و جوش
  • میگرن و سر درد های مزمن
  • اضطراب و پرخاشگری به ویژه در نوجوانان
  • دردهای گردن
  • شانه کتف ها و حلق
  • سل و تنگی نفس
  • انواع عفونت های حادّ ویروسی (اوریون، آنفلوآنزا، سرخک، آبله مرغان،)
  • ضعف عمومی دستگاه ایمنی و ابتلای مکرّر به بیماری های عفونی
  • کهیر
  • پسوریازیس و بسیاری دیگر از بیماری های پوستی
  • انواع مسمومیت های دارویی و غذایی و گزش ها و…

فواید حجامت سر

از فواید حجامت سر می‌توان به درمان بیماری‌های اعصاب و جنون، تقویت چشم و تقویت مغز اشاره کرد.

پیامبر اکرم صل الله علیه و آله فرمودند:

حجامت سر ، باعث درمان بیماری های دیوانگی، شب کوری، جذام، پیسی و سر درد می شود.

فواید حجامت کمر

  • حجامت کمر در درمان اسپاسم کمر، انواع کمر درد و دردهای سیاتیکی
  • رفع جوش و دمل های کمر و باسن و ران خارش پشت، خارش ران، خارش رحم و خارش بیضه ها
  • درمان التهابات و ریاح رحم، تخمدان ها و مثانه،کیست تخمدان و فیبروم رحم
  • بعضی انواع خونریزی زیاد عادت ماهیانه بانوان
  • قاعدگی های دردناک؛ هیرسوتیسم(پرمویی زنانه)
  • ترشحات واژینال (لوکوره)
  • کاهش عوارض یائسگی و از جمله گرگرفتگی
  • سوزش ادرار، عفونت های ادراری و وجود خون در ادرار(هماچوری)
  • نقرس
  • بیماری های مقعد (بواسیر، شقاق، ورم، خارش، …)
  • اسهال های همراه با دل پیچه
  • سوءمزاج گرم کلیه
  • آماس گرم بیضه، هماتواسپرمی (بودن خون در منی) و واریکوسل
  • ترومبوز وریدهای عمقی پاها ( DVT )
  • داءالفیل (فیل پایی یا الفانتیازیس)
  • کیست پیلونیدال(کیست مویی)
  • مشکلات پروستات
  • رفع غلظت خون در کمر و گرفتگی سیاتیکی
  • التهاب رحم ضعف تخمدان اختلال عملکرد مثانه
  • نقرس تورم پروستات و خارش پشت
  • جوش و دمل چرکی در ناحیه پایین تنه
  • واریس پا و ورم پا
  • رفع عوارض یائسگی و گر گرفتگی
  • درمان فشار خون
  • این حجامت اگر در اوایل دوران یائسگی انجام شود سبب رفع عوارض آن می گردد.

فواید حجامت ساقین

  • تصفیه کلّی خون و کاهش امتلاء
  • درمان بیماری هایی چون سرگیجه
  • صرع
  • مالیخولیا
  • سکته
  • سرسام یا مننژیت
  • تاریکی چشم
  • نابینایی ناشی از ضربه و خونریزی چشم
  • فشار خون
  • جوش ها، دمل ها و بثورات پوستی
  • خارش های عمومی بدن (انواع جرب و قوبا و حکّه)
  • برخی بیماری های قلبی
  • ورم عمومی بدن
  • بیماری های کبدی
  • نقرس
  • بواسیر
  • دردهای کلیه، رحم و مثانه
  • باز نشدن خون قاعدگی (آمنوره)
  • پسوریازیس
  • کمر درد و درد های سیاتیکی
  • اسپاسم ساق پاها
  • خواب رفتگی، بی حسّی یا سردی پاها
  • واریس پاها
  • سندروم ساق پای بی قرار
  • خار پاشنه
  • ترک اعتیاد

فواید حجامت نقره

  • این نوع حجامت در رفع سنگینی ناحیه ابروها و چشم ها
  • درمان گل مژه
  • جرب چشم
  • دردها و آماس های گوش
  • بوى بد دهان
  • درمان حملات اضطرابی، توهّمات مختلف روانی و  P.T.S.D(تداعی مکرّر یک خاطره بد یا ترسناک)

مفید است. به طور اختصاصی در اطفال، رطوبت های زیادی بدن را کاهش داده حرارت بدن را تعدیل می کند.همچنین برای درمان ترک اعتیاد و تداعی خاطره مناسب است.

فواید حجامت چانه

  • پاکسازی خون از سر، فک ها و لثه ها
  • درمان زخم ها و دانه‌ هاى ریز دهانی (قلاع) ازجمله آفت
  • فساد یا خون ریزی لثه
  • بیماری ها و عفونتهای دهان و دندان
  • بهبود وضعیت گردن
  • بهبود رنگ رخسار
  • درمان بیماری های گلو از جمله آدنوپاتی (بزرگی غدد لنفی)های گردنی
  • خنّاق(دیفتری)
  • خروسک
  • بیماری های تیروئید ( به عنوان درمان تکمیلی)
  • سستی و فروهشتگی زبان درمان لکنت زبان
  • درمان فلج عصب صورتی
  • درمان جوش صورت
  • درمان هیرسوتیسم (پرمویی صورت بانوان)

فواید حجامت گوش

رفع سرگیجه ، بی عقلی و پیری زودرس ، جلوگیری از سفید شدن مو ها ، درمان بیماری های چشم نظیر عفونت ها ، گل مژه ، ریزش مژه و ابرو ها . همچنین در بهبود سکته مغزی  ، درمان نازایی ، جوشهای مقاوم صورت و … کاربرد دارد.

یکی از علل شایع نازایی در زوجین کاهش تحرک اسپرم (نطفه مرد) میباشد برای افزایش تعداد و تحرک اسپرم درمانهای متعددی در طب سنتی موجود میباشد اما یکی از درمانهای شگفت انجام حجامت ماستویید یعنی حجامت و خونگیری از برجستگی استخوانی پشت گوشها میباشد انجام این حجامت در مدت کوتاهی باعث افزایش تعداد و تحرک و بهبود مورفولوژی یا شکل اسپرم میباشد موارد متعددی از درمان نازایی ناشی از افت تعداد اسپرمهای متحرک و زایا از طریق داروی گیاهی و حجامت ماستویید درمان شده اند.

در فواید حجامت در کتاب قانون بوعلی سینا اشاره شده که در مردان رگی که مولد سلولهای جنسی میباشد از ناحیه پشت گوشها عبور میکند البته این موضوع در طب کلاسیک هنوز به اثبات نرسیده اما انجام حجامت در این موضع توانسته به طور موثری نازایی را درمان نماید. حجامت پشت گوش یا (ماستوئید) همچنین در درمان عفونت گوش و جوشهای مقاوم صورت و گاهی مشکلات دهان و دندان و بعضی سردرد ها کاربرد دارد.

فواید حجامت موضعی

از فواید این نوع حجامت می توان به موارد زیر اشاره کرد: مثلاً برای نوزادان بعد از چهار ماهگی حجامت در گودی پشت گردن تجویز می‌گردد که برای بر طرف کردن رطوبت سر و رشد مطلوب آنها بسیار مفید است. همچنین برای درمان زردی نوزادان حجامت ساده‌ای توصیه میشود که از پشت گوش آنها انجام می‌گردد و با ریزش دو سه قطره خون، زردی نوزاد فوراً کاهش می‌یابد.

  • حجامت‌های دیگری نیز در سایر اعضای بدن صورت می‌گیرد مانند
  • حجامت زیر چانه (برای درمان جوش‌های صورت، لکنت زبان و عفونت لثه)
  • حجامت ساعد (برای گرفتگی رگ دست که یک بیماری خاص بانوان است)
  • حجامت سر (برای رشد مو)
  • حجامت ماستوئید (برای کاهش عوارض سکته مغزی، کاهش شنوایی و عفونت گوش)
  • حجامت زانو
  • حجامت کبد
  • حجامت کلیه‌ها
  • حجامت ساقین
  • حجامت پشت کمر
  • زیرناف
  • قوزک پا و غیره.

بر اساس تشخیص پزشک و نوعی بیماری در موضع خاصی انجام می شود. از جمله حجامت روی کفلها، اطراف مقعد، روی رانها، حجامت کلیه ، قاعده ریه، حجامت کبد.

بیشتر بخوانید : عوارض و علائم کم خونی در بدن

فواید حجامت کودکان

حجامت در اطفال و کودکان موجب افزایش رشد قد و وزن، رفع لاغری، بی اشتهایی، ضعف ، تقویت سیستم ایمنی و دفاعی و بالاخره کاهش اختلالات رفتاری و بیقراری و پرخاشگری در ایشان می شود.

 

فواید حجامت کودکان

جهت درمان زردی ( یرقان فیزیولوژیک ) چند خراش کوچک سطحی در لبه و پشت لاله گوش نوزاد تجویز شده است. در گذشته حجامت نقش واکسیناسیون فعلی را برای کودکان داشته است و مقاومت آنها در برابر بیماریها توسط حجامت زیاد می شده است.

اطفالی که حجامت می شوند کمتر دچار عفونت و سرما خوردگی و بیماری می شوند و مقاومت بدن انها در مقایسه با اطفال و نو جوانان حجامت نشده بسیار بیشتر است.  رازی در کتاب « الجدری و الحصبه » از حجامت جهت واکسیناسیون افراد زیر 14 سال در برابر آبله نام برده است . عده ای نیز معتقدند حجامت در سنین بلوغ موجب کاهش پرخاشگری و سایر عوارض بلوغ می شود.

حرف آخر

مواردی که در فواید حجامت در بالا ذکر شد شرایط خاص دیگر هم دارد که این شرایط را فقط پزشک متخصص باید تشخیص دهد چرا که بیمارانی هستند که اصلا حجامت برای آنها مفید نیست که ممکن است خطرات جدی هم در بر داشته باشد.

در کل می توان گفت که حجامت در درمان خیلی از بیماری ها فایده مند است اما بسته به شرایط بیمار و زمانی که بیماری رخ داده نوع حجامت باید به خوبی تشخیص داده شده و بیماران مزاج های مختلفی دارند که همه اینها باید توسط فردی متخصص خوب در نظر گرفته شود تا اثر درمانی آن به خوبی صورت گیرد.

بعضی از انواع حجامت هستند که دارای ظرافت های خاص خود بوده و نیاز به مهارت دارد. آنچه در بالا ذکر گردید بیشتر فواید حجامت بود که هدف این مقاله هم همین بود. اما لازم است در جایی دیگر به شرایط خاص پرداخته شود مثلا افرادی که حجامت برای آنها ممنوع است و این از اهمیت حجامت نمی کاهد بلکه شرایط خاص افراد اجازه استفاده از این درمان را نمی دهد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *